Parfüm araştırmaya başladığınızda kısa sürede farklı bir dille karşılaşırsınız.
EDP, EDT, extrait, sillage, projection, longevity, dry down, accord, gourmand, fougère, chypre, amber, oud...
İlk bakışta bütün bu terimler gereksiz bir jargon gibi görünebilir. Oysa parfüm yorumlarını, nota listelerini ve ürün açıklamalarını doğru okuyabilmek için bu kelimelerin ne anlama geldiğini bilmek oldukça faydalıdır.
Bu parfüm lügatı, parfüm dünyasında en sık karşılaşacağınız terimleri mümkün olduğunca sade bir dille açıklamak için hazırlandı.
Parfümün yapısını anlatan terimler
Nota (Note)
Nota, bir parfümde algılanan belirli bir koku karakterini ifade eder.
Örneğin bir parfümün nota listesinde:
- Bergamot
- Gül
- Yasemin
- Vanilya
- Sandal ağacı
- Misk
gibi ifadeler görebilirsiniz.
Ancak burada önemli bir nokta var: Bir nota listesi, parfümün içinde yalnızca o maddelerin bulunduğu anlamına gelmez.
Nota, çoğu zaman parfümün kokusal karakterini anlatmak için kullanılan bir tanımlamadır.
Bu nedenle iki parfümde de vanilya bulunması, bu iki parfümün birbirine benzeyeceği anlamına gelmez.
Üst nota (Top Note)
Üst notalar, parfümü sıktığınız anda ilk algıladığınız kokulardır.
Genellikle daha uçucu ve hızlı algılanan bileşenlerdir. Narenciye, bazı aromatikler, hafif meyveler ve yeşil karakterler üst notalarda sıkça karşımıza çıkar.
Üst notalar genellikle parfümün ilk izlenimini oluşturur.
Bu nedenle mağazada bir parfümü sıktıktan birkaç saniye sonra verdiğiniz karar, parfümün birkaç saat sonraki halini her zaman temsil etmez.
Kalp nota (Heart Note / Middle Note)
Kalp notaları, parfümün açılışından sonra ortaya çıkan ve kompozisyonun ana karakterini oluşturan bölümdür.
Çiçeksi, baharatlı, meyvemsi veya aromatik karakterler bu aşamada daha belirgin hale gelebilir.
Bir parfümü gerçekten değerlendirmek için yalnızca ilk birkaç dakikaya değil, kalp notasının nasıl geliştiğine de bakmak gerekir.
Alt nota (Base Note)
Alt notalar, parfümün daha uzun süre ciltte kalan ve kompozisyona derinlik veren bölümüdür.
Vanilya, misk, amber, paçuli, sedir, sandal ağacı ve bazı reçineler sık karşılaşılan alt nota örnekleridir.
Parfümün saatler sonraki karakterini anlamak açısından alt notalar özellikle önemlidir.
Nota piramidi (Fragrance Pyramid)
Bir parfümün üst, kalp ve alt notalarını görsel olarak gösteren yapıya nota piramidi denir.
Genellikle:
Üst → Kalp → Alt
şeklinde gösterilir.
Ancak nota piramidini parfümün birebir zaman çizelgesi olarak düşünmemek gerekir. Gerçek hayatta farklı bileşenler aynı anda algılanabilir ve geçişler kesin çizgilerle ayrılmaz.
Dry Down
Dry down, parfümün ciltte ilk uygulama aşamasından sonra oturmuş ve daha kalıcı karakterinin ortaya çıktığı aşamadır.
Örneğin ilk sıktığınızda narenciye ağırlıklı hissettiren bir parfüm, birkaç saat sonra vanilya, misk ve odunsu notaların daha belirgin olduğu bambaşka bir karaktere dönüşebilir.
Bu nedenle parfüm satın almadan önce yalnızca açılışı değil, dry down aşamasını da değerlendirmek önemlidir.
Parfümün performansını anlatan terimler
Kalıcılık (Longevity)
Longevity, parfümün cilt üzerinde algılanabilir kalma süresidir.
Örneğin bir parfümün 7 saat sonra hâlâ hissediliyor olması, onun kalıcılığının yüksek olduğunu gösterir.
Ancak kalıcılık ile yayılım aynı şey değildir.
Bir parfüm 10 saat ciltte kalabilir ama ilk iki saatten sonra yalnızca cilde çok yakın mesafeden hissedilebilir.
Yayılım (Projection)
Projection, parfümün çevrenizde ne kadar uzağa yayıldığını ifade eder.
Örneğin:
Düşük projection:
Parfümü yalnızca size yakın olan kişiler fark eder.
Yüksek projection:
Parfüm, daha uzak mesafeden de algılanabilir.
Bu nedenle "çok kalıcı" bir parfümün mutlaka "çok yayılan" bir parfüm olması gerekmez.
Sillage
Sillage, parfümü kullanan kişi hareket ettiğinde geride bıraktığı kokusal izi ifade eder.
Projection ile benzer görünse de aynı şey değildir.
Basitçe:
Projection = Koku ne kadar uzağa yayılıyor?
Sillage = Siz geçtikten sonra geride nasıl bir koku izi kalıyor?
şeklinde düşünebilirsiniz.
Skin Scent
Skin scent, parfümün yalnızca cilde çok yakın mesafeden algılanabildiği durumdur.
Parfüm tamamen kaybolmuş değildir; ancak güçlü bir yayılım yerine cilde yakın ve daha kişisel bir koku bırakır.
Özellikle ofis veya kapalı ortam kullanımında bu karakter tercih edilebilir.
Beast Mode
Parfüm topluluklarında kullanılan gayriresmî bir ifadedir.
Beast mode, çok yüksek kalıcılık ve/veya güçlü yayılım gösteren parfümleri tanımlamak için kullanılır.
Bilimsel bir ölçüm değildir ve standart bir süre veya metre anlamına gelmez.
Konsantrasyon terimleri
Parfum / Extrait de Parfum
Parfum veya Extrait de Parfum, genellikle daha yüksek konsantrasyonlu parfüm formatlarını ifade eder.
Sıklıkla yaklaşık %20–40 aralığındaki konsantrasyonlardan bahsedilir; ancak bu oranlar tüm markalar için bağlayıcı bir standart değildir.
Yüksek konsantrasyon otomatik olarak daha kaliteli veya daha kalıcı parfüm anlamına gelmez. Formülün tamamı ve kullanılan hammaddeler de performansı etkiler.
Eau de Parfum (EDP)
EDP, yani Eau de Parfum, günümüzde en yaygın kullanılan parfüm formatlarından biridir.
Çeşitli kaynaklarda yaklaşık %10–20 veya %15–20 civarında konsantrasyon değerleri verilir.
Genellikle EDT'ye göre daha yoğun bir karakter sunabilir.
Ancak:
EDP = kesin olarak daha kalıcı
şeklinde bir kural yoktur.
Eau de Toilette (EDT)
EDT, yani Eau de Toilette, genellikle EDP'den daha düşük konsantrasyonlu bir formattır.
Yaklaşık %5–15 aralığı sık kullanılan bir referanstır.
EDT'ler daha hafif, ferah veya transparan karakterli olabilir.
Bu nedenle özellikle sıcak hava ve gündüz kullanımıyla sıkça ilişkilendirilirler.
Eau de Cologne (EDC)
EDC, Eau de Cologne'un kısaltmasıdır.
Genellikle daha düşük konsantrasyonlu ve ferah karakterli formüller için kullanılır.
Yaklaşık %2–5 aralığı sık karşılaşılan bir referanstır.
Günümüzde "cologne" kelimesi bazen genel anlamda erkek parfümü için de kullanılsa da teknik olarak Eau de Cologne ayrı bir parfüm formatıdır.
Eau Fraîche
Eau Fraîche, çok hafif konsantrasyonlu koku ürünlerini tanımlamak için kullanılan bir ifadedir.
Genellikle kısa süreli ve ferah bir kullanım deneyimi hedeflenir.
Parfüm yağı (Perfume Oil)
Perfume oil, alkol yerine yağ bazlı bir taşıyıcı içerisinde sunulan koku ürünlerini ifade eder.
Cilde daha yakın bir koku karakteri gösterebilir.
Yağ bazlı olması otomatik olarak daha güçlü projection anlamına gelmez.
Koku yapısını anlatan terimler
Accord
Accord, birden fazla kokusal bileşenin birleşerek tek bir koku karakteri oluşturmasıdır.
Örneğin "amber accord" tek bir maddeyi ifade etmek zorunda değildir. Vanilya, reçineler, odunsu notalar ve başka bileşenlerin kombinasyonu sonucunda amber karakteri oluşturulabilir.
Müzikteki akor kavramına benzetilebilir: Birden fazla nota birlikte algılandığında ortaya yeni bir bütün çıkar.
Olfaktif Aile (Fragrance Family)
Parfümleri genel koku karakterlerine göre sınıflandırmak için kullanılan kategorilere olfaktif aileler denir.
Yaygın ailelerden bazıları:
- Floral
- Woody
- Fresh
- Citrus
- Aromatic
- Gourmand
- Amber
- Chypre
- Fougère
Bir parfüm aynı anda birden fazla ailenin karakterini taşıyabilir.
Floral
Floral, çiçeksi karakterleri ifade eder.
Gül, yasemin, sümbülteber, iris, portakal çiçeği ve menekşe gibi çiçekler floral kompozisyonlarda sıkça kullanılır.
Woody
Woody, odunsu karakterli parfümleri ifade eder.
Sedir, sandal ağacı, vetiver, guaiac wood ve oud gibi notalar bu kategoride sık görülür.
Odunsu parfümler kuru, kremsi, dumanlı, reçinemsi veya topraksı karakterler gösterebilir.
Fresh
Fresh, ferah ve canlı bir genel koku karakterini ifade eder.
Narenciye, aromatik bitkiler, yeşil notalar, sucul akorlar ve hafif odunsu yapıların farklı kombinasyonları fresh karakter oluşturabilir.
Citrus
Citrus, narenciye karakterini ifade eder.
Bergamot, limon, portakal, mandalina, greyfurt ve neroli gibi notalar bu kategoride sıkça karşımıza çıkar.
Narenciye notaları özellikle parfümün açılışında belirgin olabilir.
Aromatic
Aromatic, özellikle aromatik bitkiler ve otlarla ilişkilendirilen kokusal karakterdir.
Lavanta, adaçayı, biberiye, fesleğen ve çeşitli yeşil aromatikler örnek olarak verilebilir.
Gourmand
Gourmand, yenilebilir veya tatlı yiyecekleri çağrıştıran kokuları ifade eder.
Vanilya, karamel, çikolata, kahve, bal, fındık, sütlü akorlar ve çeşitli tatlı meyve karakterleri gourmand parfümlerde sık görülür.
Ancak gourmand her zaman aşırı tatlı demek değildir.
Kahve, kakao veya kavrulmuş fındık gibi notalar daha kuru veya koyu bir gourmand karakter de oluşturabilir.
Amber
Amber, parfümeride sıcak, reçinemsi, tatlı, baharatlı veya balsamik karakterleri tanımlamak için kullanılan geniş bir kavramdır.
Modern parfümeride "amber" kelimesi tek bir doğal maddeyi ifade etmekten çok bir koku akorunu tanımlayabilir.
Oud
Oud, agar ağacından elde edilen değerli aromatik materyali ve bununla ilişkili koku karakterini ifade eder.
Oud parfümleri kuru, odunsu, reçinemsi, dumanlı, hayvansı veya tatlı karakterler gösterebilir.
Özellikle Orta Doğu parfümerisinde önemli bir yere sahiptir.
Musk
Musk, misk karakterini ifade eder.
Modern parfümeride kullanılan misklerin önemli bölümü sentetik materyallerden oluşur. Temiz, pudramsı, ten benzeri veya sıcak karakterler verebilir.
Misk çoğu zaman parfümün alt bölümünde kompozisyonu destekleyen bir rol üstlenir.
Powdery
Powdery, pudramsı bir koku hissini ifade eder.
İris, menekşe, misk ve bazı kozmetik çağrışımlı akorlar pudramsı bir karakter oluşturabilir.
Smoky
Smoky, dumanlı bir koku karakterini ifade eder.
Tütsü, odunsu materyaller, isli akorlar veya bazı kavrulmuş notalar bu hissi oluşturabilir.
Green
Green, yaprak, çimen, sap veya taze bitki hissini çağrıştıran kokuları tanımlar.
Yeşil karakter bazen ferah ve canlı, bazen de daha kuru ve acımsı olabilir.
Aquatic / Marine
Aquatic veya marine, su ve deniz hissini çağrıştıran kokuları ifade eder.
Bu parfümlerde genellikle deniz havası, temiz su, ozonik veya mineral çağrışımlar bulunabilir.
Parfümü hazırlayan ve üreten kişilerle ilgili terimler
Perfumer / Nose
Perfumer, parfümün formülasyonunu oluşturan parfümör için kullanılan İngilizce terimdir.
Parfüm topluluklarında bu kişi bazen nose olarak da adlandırılır.
Bir parfümün arkasındaki parfümörün kim olduğunu bilmek, özellikle belirli bir parfümörün tarzını seviyorsanız yeni parfümler keşfetmenize yardımcı olabilir.
Perfumer's Palette
Perfumer's palette, bir parfümörün kullanabileceği doğal ve sentetik aromatik materyallerin tamamını ifade eden bir kavramdır.
Bir ressamın renk paletine benzer şekilde düşünülebilir.
Natural
Natural, bitkisel, hayvansal veya diğer doğal kaynaklardan elde edilen aromatik materyalleri ifade eder.
Ancak "natural" kelimesi otomatik olarak "daha kaliteli" veya "daha güvenli" anlamına gelmez.
Synthetic
Synthetic, laboratuvar ortamında sentezlenen aromatik materyalleri ifade eder.
Sentetik materyaller modern parfümerinin önemli bir parçasıdır.
Üstelik sentetik olmak mutlaka yapay veya kötü kokmak anlamına gelmez. Bazı doğal kokuların güvenilir, sürdürülebilir veya teknik olarak uygun şekilde elde edilmesi mümkün olmayabilir; bazı koku efektleri ise sentetik materyallerle oluşturulur.
Parfüm topluluklarında sık kullanılan terimler
Blind Buy
Bir parfümü daha önce koklamadan satın almaya blind buy denir.
Özellikle internetten parfüm satın alırken kullanılan yaygın bir ifadedir.
Blind buy yaparken nota listesi, yorumlar ve benzer parfümler fikir verebilir ancak kişinin kendi tenindeki sonucu garanti etmez.
Clone / Dupe
Başka bir parfüme belirgin şekilde benzediği düşünülen daha uygun fiyatlı veya alternatif parfümler için clone veya dupe ifadeleri kullanılabilir.
Ancak "aynı parfüm" ile "benzer kokmak" aynı şey değildir.
Bir parfümün başka bir parfüme %100 benzediğini söylemek yerine, hangi aşamada ve hangi yönlerden benzerlik gösterdiğini belirtmek daha sağlıklı bir karşılaştırma yöntemidir.
Layering
İki veya daha fazla kokuyu üst üste kullanarak farklı bir koku karakteri oluşturma yöntemine layering denir.
Örneğin bir vanilya kokusunu odunsu veya miskli başka bir parfümle birleştirmek farklı bir sonuç yaratabilir.
Decant
Büyük şişedeki parfümün daha küçük bir şişeye aktarılmış miktarına decant denir.
Özellikle pahalı parfümleri tam şişe satın almadan önce denemek için tercih edilir.
Sample
Sample, parfümün küçük deneme boyudur.
Decant ile benzer amaçla kullanılsa da sample çoğu zaman markanın veya satıcının hazırladığı standart küçük numuneyi ifade eder.
Batch Code
Batch code, parfümün üretim partisini belirlemek için kullanılan kodlardan biridir.
Kutuda veya şişede bulunabilir.
Batch code; üretim takibi, parti bilgisi veya ürün doğrulama süreçlerinde kullanılabilir. Ancak yalnızca batch code üzerinden bir parfümün kesinlikle orijinal veya sahte olduğunu değerlendirmek her zaman mümkün değildir.
Reformulation
Bir parfümün formülünün zaman içerisinde değiştirilmesine reformulation denir.
Bu değişiklik hammadde, tedarik, regülasyon, maliyet, marka stratejisi veya başka nedenlerle gerçekleşebilir.
Bu nedenle aynı isimdeki bir parfümün farklı yıllardaki üretimleri kullanıcılar tarafından farklı algılanabilir.
Parfüm satın alırken bilmeniz gereken 5 önemli ayrım
1. Kalıcılık ≠ Yayılım
Bir parfüm uzun süre ciltte kalabilir ama çevreye çok az yayılabilir.
2. EDP ≠ Her zaman daha iyi
EDP genellikle daha yüksek konsantrasyonlu olabilir ancak konsantrasyon kalite ölçüsü değildir.
3. Nota listesi ≠ Parfümün tamamı
Aynı notalar tamamen farklı kompozisyonlarda kullanılabilir.
4. İlk sıkış ≠ Dry down
Mağazada ilk birkaç dakika kokladığınız parfüm, birkaç saat sonraki haliyle aynı olmayabilir.
5. Pahalı ≠ Daha iyi
Parfümün fiyatı; marka, ambalaj, hammadde, dağıtım, pazarlama ve koleksiyon konumlandırması gibi birçok faktörden etkilenebilir.
Parfüm lügatini nasıl kullanmalısınız?
Yeni bir parfüm araştırırken şu sırayı kullanmak oldukça pratik olabilir:
1. Koku ailesine bakın.
Floral mı, woody mi, gourmand mı, fresh mi?
2. Nota listesini inceleyin.
Hangi karakterlerin öne çıktığını anlamaya çalışın.
3. Konsantrasyona bakın.
EDT, EDP, Parfum veya Extrait mi?
4. Projection ve sillage yorumlarını ayrı değerlendirin.
5. Kalıcılığı inceleyin.
6. Dry down yorumlarını okuyun.
7. Mevsim ve kullanım alanına bakın.
8. Mümkünse satın almadan önce cildinizde deneyin.
Bu yöntem, yalnızca "güzel kokuyor mu?" sorusuna değil, "Benim kullanımım için nasıl bir parfüm?" sorusuna cevap vermenizi sağlar.
Sonuç
Parfüm dünyasının kendine özgü bir dili var.
Bu dili öğrendikçe parfüm yorumlarını okumak, ürünleri karşılaştırmak ve yeni kokular keşfetmek çok daha kolay hale geliyor.
Sillage'ın ne olduğunu, projection ile arasındaki farkı, dry down'ın neden önemli olduğunu, EDP ve EDT'nin ne ifade ettiğini veya gourmand, woody ve fougère gibi terimlerin ne anlama geldiğini bildiğinizde bir parfümün ürün sayfasındaki bilgiler sizin için çok daha anlamlı hale geliyor.
Ancak parfüm lügatindeki hiçbir terim tek başına bir parfümün size uygun olup olmadığını söylemez.
Sonuçta en önemli test hâlâ aynı:
Parfümün sizin teninizde nasıl koktuğu.